اين دوره از وفات شيخ طوسى تا عصر ابن ادريس حلى ( 598 ه ) ادامه داشت ، پس از شيخ طوسى تا حدود متجاوز از يك قرن ، اجتهاد شيعه متوقف ماند ، ابن ادريس و جماعتى ، دانشمندان اين عصر را مقلَّده ، مىناميدند ، چه آنان همه در فقه از شيخ طوسى پيروى مىكردند و خود در مقام استنباط و به كار بردن قواعد اصولى بر نمىآمدند . « 1 » علت اين ركود چه بود ؟ آيا علت آن وقوف بر عظمت و نبوغ علمى شيخ يا احساس عجز از استنباط در مقابل استحكام مبانى و ياقوت استنباط شيخ ، تلقى اهانت نسبت به شيخ از استنباط در مقابل استنباط او و غير ذلك بوده است ؟ اين امر به خوبى معلوم نيست و شايد هم همه و يا چند علت از اين علل در اين امر تأثير داشته است . « 2 » در عين حال در اين دوره نيز كتبى در علم اصول تأليف شد كه مهمترين آنها عبارت است از : التقريب ، تأليف حمزة بن عبد العزيز ، معروف به سلار ( يا سالار ) در گذشته به سال 448 يا 463 . « 3 » كتاب المصادر ، تأليف شيخ سديد الدين محمود بن على حمصى رازى ( متوفى در اواخر قرن ششم ) . كتاب التبيين و التنقيح فى التحسين و التقبيح ، از مؤلف فوق . قسمت اصولى كتاب غنية النزوع إلى علمى الاصول و الفروع ، تأليف ابو المكارم حمزة بن على بن زهره ، معروف به ابن زهره ( متوفى 585 ) . شايد بتوان كتاب اخير يعنى غنيه را سر فصل كتب دورهء بعد دانست چه مؤلف در اين كتاب احيانا به مخالفتهايى با شيخ برخاسته است ، مثلا در باب دلالت امر بر فور : شيخ به دلالت امر بر فور قائل شده است در حالى كه ابن زهره مىگويد : نه بر فور دلالت دارد نه بر تراخى ، و يا در باب دلالت نهى بر فساد : شيخ به دلالت نهى بر فساد قائل شده است و ابن زهره ملازمهء بين حرمت و فساد را نفى مىكند ، و هكذا . « 4 »

--> « 1 » . رسالهء حياة الشيخ الطوسي ، علامهء كبير آقا شيخ آقا بزرگ تهرانى ، ص ح . ( اين رساله در مقدمهء تبيان چاپ نجف به چاپ رسيده است ) ، اوائل معتبر ، محقق حلى به نقل از شيخ انصارى در كتاب رسائل محشى ، 90 . « 2 » . المعالم الجديدة ، سيد محمد باقر صدر ، 62 - 67 . « 3 » . چه بسا اين كتاب به تأليفات دورهء قبل مناسبتر باشد تا اين دوره . « 4 » . المعالم الجديدة ، 74 - 75 .